ex-ŭo, ŭi, ūtum, 3, v. a. [ex and root av-, to go to, put on; Zend. avaiti, go into, ao-thra, shoe; Slav. and Lith. forms, v. Fick, Vergl. Wört. p. 17; cf. ind-uo], to draw out or off, to pull or strip off, put off, divest (class.; esp. freq. since the Aug. period). I. Lit.: serpens exuit in spinis vestem
, Lucr. 4, 61: manticam umero
, App. M. 1, p. 110; cf.: pharetram umero
, Ov. M. 2, 419: telum magno e vulnere
, Stat. Th. 9, 287: ensem vaginā
, id. ib. 9, 76: clipeum reduci
, Ov. H. 13, 147; cf.: vincula sibi
, id. M. 7, 773: jugum
, to shake off
, Liv. 35, 17, 8: alas
, to lay aside
, Verg. A. 1, 690: Trojanos cestus
, id. ib. 5, 420: setosa duris exuere pellibus membra
, Hor. Epod. 17, 15; cf.: magnos membrorum artus, magna ossa lacertosque Exuit
, strips
, bares
, Verg. A. 5, 423: aliquem veste
, Suet. Ner. 32: palmas vinclis
, Verg. A. 2, 153: digitos
, i. e. to strip of rings
, Mart. 14, 109: mensas
, to uncover
, id. 9, 60, 7: si ex his te laqueis exueris
, Cic. Verr. 2, 5, 58, 151: se jugo
, Liv. 34, 13, 9. —In a Greek construction: unum exuta pedem vinclis
, Verg. A. 4, 518: cornua exuitur
, Ov. M. 9, 52.—Absol.: si non saltas, exue igitur (sc. pallam)
, Plaut. Men. 1, 3, 16. —B. Transf., in gen., to strip, despoil, deprive of any thing: hostium copiis fusis armisque exutis
, i. e. to be forced to throw off their arms and to flee
, Caes. B. G. 3, 6, 3: hostem armis
, id. ib. 5, 51 fin.; Sall. J. 88, 3; Liv. 22, 21, 4: exuti prope omnes armis diffugere
, id. 21, 61, 9; 34, 28, 11; Verg. A. 11, 395: impedimentis
, Caes. B. G. 7, 14, 8; 7, 42, 5: castris
, Liv. 31, 42, 7; 41, 3, 10; 41, 12, 5; Vell. 1, 9, 4: sedibus
, Tac. A. 13, 39: aliquem avitis bonis
, id. ib. 14, 31; cf.: aliquem patrimonio
, Suet. Gramm. 11: montes
, to strip
, lay bare
, Stat. S. 4, 3, 50: se agro paterno avitoque
, Liv. 2, 23, 6: exuto Lepido, interfecto Antonio, stripped bare, i. e. without legions, without arms, etc., Tac. A. 1, 2.—II. Trop., to lay aside, cast off, divest one's self of any thing: humanitatem
, Cic. Lig. 5, 14; cf. id. Att. 13, 2, 1: sapientia vanitatem exuit mentibus
, Sen. Ep. 90 med.: mentitum colorem
, Quint. 12, 10, 76: silvestrem animum
, Verg. G. 2, 51: vultus severos
, Ov. Am. 3, 4, 43: feritatem
, id. F. 3, 281: mores antiquos
, Liv. 27, 8, 6: virtutes
, Tac. A. 1, 75: fidem
, id. ib. 12, 14: amicitiam
, id. ib. 1, 8: tristitiam et arrogantiam et avaritiam
, id. Agr. 9: jus fasque
, id. H. 3, 5: promissa
, to break one's word
, id. A. 13, 44: pacta
, id. ib. 6, 43: patriam
, id. H. 5, 5 et saep.: hominem exuens ex homine
, Cic. Fin. 5, 12, 35: magistrum
, Tac. A. 14, 52 fin.— (b). With a subjectclause: mihi quidem ex animo exui non potest, esse deos
, Cic. N. D. 3, 3, 7.—B. Transf., to make void of, to free from: se omnibus vitiis
, Sen. Ep. 11.