pĕnētro, āvi, ātum, 1, v. a. and n. [root pa- of pasco; v. penates]. I. Act. A. To put, place, or set any thing into any thing (ante- and post-class.; v. Brix ad Plaut. Trin. 1, 2, 109). 1. Lit.: penetrare pedem intra aedes
, Plaut. Men. 5, 2, 64; 2, 3, 49: quo illic homo foras se penetrat ex aedibus? to betake one's self, go in any direction, id. Trin. 2, 2, 1: me ad pluris penetravi
, id. ib. v. 14: se in fugam
, to take to flight
, id. Am. 1, 1, 94: in eam (specum) me penetro et recondo
, Gell. 5, 14, 18.—To enter, penetrate: ea intra pectus se penetravit potio
, Plaut. Truc. 1, 1, 23.—In the same sense, mid.: quae penetrata queunt sensum progignere acerbum
, having entered
, having penetrated
, Lucr. 4, 670; 1246.—2. Trop.: Labeo Antistius in grammaticam sese atque dialecticam litterasque antiquiores altioresque penetraverat
, had penetrated into
, Gell. 13, 10, 1.—B. Aliquid, to pierce into any thing; to enter, penetrate any thing (poet. and in post-Aug. prose). 1. Lit., Lucr. 4, 894: (semen) penetrare locos nequit
, id. 4, 1246: vox aures penetrat
, id. 4, 613: hominem cum vini vis penetravit Acris
, id. 3, 476: Illyricos sinus
, Verg. A. 1, 243: nave Aegyptum
, Suet. Caes. 52: mediae cryptam Suburrae
, Juv. 5, 106. —Pass.: ut (India) penitus nequeat penetrari
, Lucr. 2, 539: penetratae cum victoriā Media, Albania, etc.
, Vell. 2, 40, 1: penetrata limina montis
, Stat. S. 4, 6, 104: iter L. Lucullo penetratum
, Tac. A. 15, 27.—2. Trop.: id Tiberii animum altius penetravit
, Tac. A. 1, 69; cf. id. ib. 3, 4.—With subject-clause: tum penetrabat eos, posse haec, etc.
, it entered their thoughts
, it occurred to them
, Lucr. 5, 1262.—II. Neutr., to enter, penetrate into any place or thing, betake one's self (class.; cf.: pervado, permano). A. Lit.: in palaestram
, Plaut. Bacch. 1, 1, 32: sub terras
, Cic. Verr. 2, 4, 48, 107: ad os Pelusii
, Curt. 4, 1, 29: in ipsum portum
, Cic. Verr. 2, 5, 37, 96: in castra hostium
, Liv. 2, 12, 3: in artissimas fauces
, Curt. 5, 3, 17: ad urbes
, Cic. Prov. Cons. 13, 32: per angustias
, id. Tusc. 1, 20, 45: intra vallum
, Liv. 39, 31: in urbem
, id. 2, 53: cum eo penetrasset
, thus far
, Nep. Chabr. 4: astra per caelum penetrantia
, Cic. Univ. 9: penetrat vox ad aures
, Ov. M. 12, 42: usque ad nares
, Cels. 7, 7.—Impers. pass.: in eam speluncam penetratum cum signis est
, Liv. 10, 1.—B. Trop.: Romuli animus haec ipsa in templa penetravit
, Cic. Rep. 6, 22, 24: hominum ratio in caelum usque penetravit
, id. N. D. 2, 61, 163: nulla res magis penetrat in animos
, id. Brut. 38, 142: penetrare ad sensum judicis opinionemque
, id. Part. 36: quo non ars penetrat?
Ov. A. A. 3, 291: in provincias quoque grammatica penetraverat
, Suet. Gram. 3.